El sanatları ürünlerinin coğrafi işaret olarak tesciline yeni bir örnek daha eklendi: ”Şarkışla Kilimi”

Ülkemizde Coğrafi işaret koruması kapsamının Avrupa Birliği uygulamalarından ayrıldığı başlıca hususlardan birisi de el sanatı ürünlerine coğrafi işaret tescili hakkı tanınmış olmasıdır.

Avrupa Birliğinde coğrafi işaret korumasının kapsamı temel olarak gıda ve tarım ürünleri ile sınırlıyken ülkemiz mevzuatında, köklü ve zengin kültürel geçmişimizin de etkisiyle, el sanatları ürünleri de gerekli koşulları sağladıkları müddetçe coğrafi işaret korumasından faydalanabilmektedir.

Anadolu kültüründe duyguların ifade edilmesinde edebiyat kadar el sanatlarının da yeri büyüktür. Duyguların ilmek ilmek dokunması terimi ise bu el sanatları arasında dokumacılığın önemini açıkça ortaya koyar.

İşte bu nedenledir ki Anadolu kültürel mirası halı ve kilim desenleri yönünden oldukça zengindir ve bunun etkisi ile coğrafi işaret tescili alan el sanatı ürünleri arasında “kilimler” önemli yer teşkil etmektedir.

Her bir motifinin ayrı anlamlar taşıdığı, yöreye özgü renk ve desenlerin kullanıldığı tam 29 farklı kilim bu güne kadar TürkPatent nezdinde tecilli olarak korunmakta iken ”Şarkışla Kilimi”nin de tescil alması ile bu sayı 30’a ulaşmıştır.

Sivas'ın Şarkışla ilçesine özgü geleneksel tezgâhlarda ince yün iplik ile dokunan "Şarkışla kilimi"; altıgen, akrep, çengel, eli belinde, göz, koçboynuzu, koçbaşı, kurtağzı, kurt izi, nazarlık ve suyolu gibi motifleriyle bilinmektedir.

Bu motiflerin her birinin taşıdığı bir anlam vardır. Örneğin;

Akrep motifi, dış tehlikelerden koruduğuna inanılarak dokunur,

Eli belinde motifi ise dişiliği simgeler, analık ve doğurganlığın yanı sıra, uğur, bereket, kısmet, mutluluk ve neşeyi de sembolize eder,

Göz motifi nazardan korunma inancıyla kilime işlenir,

Koç boynuzu ve koç başı motifleri, doğurganlık, verimlilik, kahramanlık ve güç ifade eder, dokuyanın mutluluğu ve bu mutluluktan dolayı şükrettiği anlamına gelir,

Kurt ağzı ve kurt izi motifleri iyimserliği çağrıştırır, karanlıkta görebilme yeteneğine sahip olduğu için ışığı ve güneşi de simgeler,

Pıtrak motiflerinin ise kötü gözü uzaklaştırdığına inanılır,

Su yolu motifi yeniden doğuşun, bedensel ve ruhsal yenilenmenin, yaşamın sürekliliğinin, bereket, soyluluk, bilgelik, saflık ve erdemin sembolü olarak kullanılır.

Şarkışla kaymakamlığı adına tescillenen kilimin ticari hayatı canlandırması için gene kaymakamlık tarafından girişimler başlatılmış durumda. Daha önce ev ortamında dokunan kilimler için şu anda Halk Eğitim Merkezi bünyesinde atölyeler kurulmuş durumda ve kursiyerlere eğitim de verilmekte. Kursiyerler tarafından dokunan Şarkışla Kilimlerinin ilerleyen tarihlerde turizm bölgelerinde satışının yapılması için de girişimler devam etmekte.

Öte yandan kaymakamlığın resmi internet sitesinden sadece Şarkışla değil diğer Sivas kilimleri ile ilgili bilgiye de ulaşmak mümkün; http://www.sarkisla.gov.tr/sivas-kilimleri